Inspiratie

Strategisch Omgevingsmanagement

Een project heeft altijd impact op de omgeving. De hoeveelheid impact verschilt natuurlijk, maar één ding is duidelijk: een project staat nooit op zichzelf. Soms is de omgeving zelfs zó complex dat het in eerste instantie onmogelijk lijkt om stakeholders mee te krijgen. Dan is het verstandig om het omgevingsmanagement gestructureerd en doordacht aan te vliegen. Of liever gezegd: strategisch.

Strategisch Omgevingsmanagement (SOM) is een methodiek om problemen met stakeholders voor te zijn of op te lossen én tegelijkertijd een duurzame relatie op te bouwen. Ook als stakeholders liever tegen- dan meewerken, helpt SOM om een constructieve dialoog aan te gaan. Het uitgangspunt: je praat niet tegen, maar met elkaar.

Consensus is de basis

Marc Wesselink, bedenker van SOM, baseerde de methodiek op de Mutual Gains Approach. Om een project goed te laten verlopen, moeten alle verschillende schakels het eens zijn over de koers en het doel. Hiervoor is onderhandeling belangrijk – niet in de negatieve zin, maar in de zin om tot een gedragen compromis te komen. Een constructieve onderhandeling is waardevol om belangen aan elkaar te verbinden. Zo bereik je de gezamenlijke winst (‘mutual gains’). Met de onderhandelingen vormen de partijen consensus, waarna je kan bouwen op een vruchtbare samenwerking.

Even de diepte in: wat is de Mutual Gains Approach?

De Mutual Gains Approach vraagt aandacht voor de rol, emoties en het gedrag van de stakeholders. Het resultaat van de onderhandelingen wordt immers in belangrijke mate bepaald door het onderlinge begrip van partijen en de mate waarin zij elkaar iets ‘gunnen’. Maar het gaat nog een stapje verder dan begrip: partijen moeten er ook voor zorgen dat de andere partij haar belang kan verwezenlijken. Hierover moeten de partijen onderhandelen. De onderhandelingen hebben drie mogelijke uitkomsten:

  1. Lose-losesituatie: er ontstaat een conflict, waardoor beide partijen slechter af zijn dan voorheen.
  2. Compromis: beide partijen kunnen zich vinden in de uitkomst van de onderhandelingen, omdat de winst eerlijk is verdeeld.
  3. Win-winsituatie: de partijen hebben de winst niet alleen eerlijk verdeeld, maar maken zelfs méér winst dan bij het compromis. Dit is het doel van de Mutual Gains Approach.
Vier bouwstenen

Om SOM in te zetten, moet je dus een oplossing zoeken in de belangen van de stakeholders. Dat gaat een stapje verder dan enkel weten welke standpunten zij innemen: je begrijpt nu ook wáárom zij over iets wakker liggen. Dit begrip krijgt een omgevingsmanager door al vroeg in het project de dialoog aan te gaan en zich te verplaatsen in de schoenen van de stakeholder. Je gaat de stakeholders niet overtuigen, maar begrijpen en tegemoetkomen. En dan blijkt dat initiële standpunt best veranderlijk.

Hoe deze aanpak er in de praktijk uitziet? Dat geeft Wesselink weer in de SOM-cirkel (zie onderstaand figuur). Deze cirkel vormt de planmatige aanpak om tot een win-winsituatie met de omgeving te komen. Het is opgebouwd uit vier kwadranten:

  • Voorbereidend. Ter voorbereiding op een project stel je doelen op. Wat zijn je eigen belangen, wat wil je bereiken? Ook zoek je naar welke issues er in de omgeving spelen. Belangrijk hierbij is dat je een gebiedsgerichte aanpak gebruikt: je kijkt éérst naar de kwesties die er spelen en dáárna pas naar de persoon of organisatie die een belang bij dat issue heeft. Hierdoor krijg je een completer gebiedsoverzicht en staar je je niet blind op enkel de stakeholders die direct in de omgeving zitten. Voorbeeld: bij een herstructurering van een straat kijk je niet alleen naar wie er aan de straat wonen, maar ook welke stakeholders de straat gebruiken.
  • Analytisch/controlerend. Na de voorbereiding maak je je analyse compleet. Je duikt dieper in de belangen en stelt een strategie per stakeholder op (zie ook ons artikel over de stakeholdersanalyse).
  • Uitvoerend. Dan is het is tijd om het gesprek aan te gaan. In de dialoog laat je weten dat je snapt waar de stakeholder mee zit en dat je hem wil helpen. Samen onderhandelen jullie naar een manier die voor jullie allebei werkt. Wees hierbij transparant: spreek alle mogelijke belangenverstrengelingen uit, zodat je de stakeholder tijdens het project niet onverwacht voor het hoofd stoot. Het klinkt misschien eng om zo vroeg je kaarten op tafel te leggen, maar het zorgt ervoor dat je gezamenlijk sneller pijnpunten wegneemt. Dat scheelt tijd, geld én energie. Je eindigt deze stap met afspraken waar iedereen zich in kan vinden.
  • Monitorend. De afspraken moet je natuurlijk wel nakomen. Het is belangrijk om (je) te (laten) controleren of je dat wel echt doet. Daarnaast moet je ook monitoren wat de afspraken teweegbrengen: zijn de stakeholders nu inderdaad tevreden, of zit het project hun belangen nog te veel in de weg? Dan is het goed om nogmaals om tafel te gaan en samen te kijken waar mogelijke verbeteringen zitten.
Conclusie: de omgeving is nodig om je eigen doelen te realiseren

Met de SOM-methodiek zet je een effectieve dialoog in gang en bouw je niet alleen aan het project, maar ook aan de relatie met de omgeving. Door vroeg het gesprek aan te gaan, creëer je ruimte om samen naar creatieve oplossingen te zoeken. Hierbij is vertrouwen onmisbaar: vertrouwen in elkaar, maar ook in jezelf en het doel dat je wil bereiken. Het vraagt soms lef, maar het levert goede afspraken en een tevreden omgeving op. Zo kun je je projectdoelen optimaal realiseren.

Bron: M. Wesselink, Handboek Strategisch Omgevingsmanagement, Kluwer 2011